To trzeba wiedzieć o ciąży. Poradnik dla przyszłych mam cz. 2

Ciąża to czas, w którym ciało kobiety ulega zmianom, które są niezbędne dla prawidłowego rozwoju dziecka. Na skutek zachodzących zmian hormonalnych, zmienia się nie tylko nasz wygląd, ale bywa także, że zmiany te dotyczącą naszego zachowania i stylu życia.

Jak zmienia się ciało kobiety w ciąży?

Zmiany w ciele kobiety w ciąży mogą się różnić w zależności od stopnia zaawansowania ciąży. Większość z nich jest wynikiem zmian hormonalnych jak progesteron, relaksyna i estrogen. Te hormony odpowiadają nie tylko za zmiany fizyczne, ale także wahania nastroju i emocje kobiet w ciąży.

Wiele przyszłych mam na początku ciąży odczuwa ciągłe zmęczenie. Powodem jest nagły skok progesteronu, który ma kluczowe znaczenie dla utrzymania ciąży, między innymi przeciwdziała skurczom macicy. Senność w początkowym okresie ciąży jest normalna, dlatego warto znaleźć chwile dla siebie i korzystać z odpoczynku.

Normalne jest także chudniecie w pierwszych tygodniach ciąży. Mdłości i wymioty w ciąży, a także zmiana smaku mogą wpływać na zmniejszenie wagi. O ile ten proces nie jest długotrwały, przyszłe  mamy pamiętają o nawodnieniu, a przyrost masy ciała  w kolejnych tygodniach ciąży jest prawidłowy, nie jest to powód do zmartwień.

Piersi w ciąży stają się wrażliwe do tego stopnia, że codzienne funkcjonowanie może sprawiać dyskomfort, dlatego warto zadbać o dobrej jakości stanik, który podtrzyma rosnący biust i będzie wygodny w użytkowaniu. Pamiętajmy również, że piersi mogą zwiększyć swój rozmiar, który zostanie na dłużej choć wrażliwość zaniknie co jest spowodowane zwiększonym przepływem krwi i powiększeniem gruczołów mlecznych. Niektóre kobiety mogą również zauważyć zmiany w kolorze sutków, które mogą stać się nieco ciemniejsze.

Rozwijające się dziecko wpływa na zmiany w układzie fizjologicznym przyszłej mamy. Wraz z kolejnymi tygodniami mogą pojawić się problemy z układem moczowym. Ze względu na budowę anatomiczną pęcherz moczowy w ciąży jest uciskany przez macicę, a kobieta może odczuwać częstszą potrzebę oddawania moczu. Istniej także ryzyko wystąpienia stanów zapalnych tego narządu co jest spowodowane zastojem moczu związanym z uciskiem oraz osłabionym układem odpornościowym ciężarnych. Dlatego warto stosować płyny i żele do higieny intymnej dla kobiet w ciąży, a także wzbogacić dietę w składniki takie jak żurawina.

Skóra w ciąży jest szczególnie narażona na zmiany wynikające zarówno ze zmian hormonalnych, a także zwiększenia masy ciała i rozciągnięcie skóry brzucha. Rozstępy na skórze mają kształt podłużnych linii o innym kolorze i strukturze niż reszta skóry. Wynikają one z nieprawidłowości włókien kolagenowych, a także z nagłego naciągnięcia skóry w obszarach takich jak biust, brzuch czy uda. Powstałe rozstępy są niemożliwe do usunięcia, dlatego przyszłe mamy powinny skupić się na pielęgnacji i stosować nawilżające kosmetyki dla kobiet w ciąży, aby zminimalizować ryzyko ich powstawania.

Zmiany hormonalne wpływają na pigmentację skóry ciężarnych. Na twarzy mogą pojawić się przebarwienia w ciąży zwane potocznie ostudą. Plamy pigmentacyjne na twarzy znikają samoczynnie po porodzie i nie wymagają specjalnego leczenia. U niektórych kobiet na brzuchy pojawia się pionowa linia o ciemniejszym odcieniu. Jest to linea negra biegnąca od pępka do spojenia łonowego. Jej kolor nasila się wraz z wiekiem ciąży, a odpowiedzialne są zmiany hormonalne i zwiększona produkcja melaniny. Podobnie jak ostuda, stopniowa znika ona po porodzie.

W bardziej zaawansowanej ciąży kobiety mogą narzekać na obrzęki, zarówno nóg jak i rąk. Jest to wynikiem zmian w układzie krążenia i zwiększonej ilości krwi niezbędnej w dostarczaniu tlenu i składników odżywczych dla dziecka. Warto pamiętać aby zawczasu zdjąć biżuterię jak pierścionki, gdyż ich późniejsze usuniecie w bezpieczny sposób może być niemożliwe.

Przewlekły ból pleców jest wywołany rosnącą macicą która wywiera nacisk na mięśnie i więzadła, prowadząc do  zmian postawy. Ciało produkuje także relaksynę, hormon, który pomaga rozluźnić więzadła i stawy w celu przygotowania do porodu, co może prowadzić do większej niestabilności stawów. Zmian postawy ciała w ciąży jest spowodowana także obciążeniem w postaci brzucha i powiększonych piersi, przez co kobieta może mieć trudności w podstawowych czynnościach jak zakładanie butów, a znalezienie wygodnej pozycji do snu może być wyjątkowo skomplikowane. Dlatego warto zaopatrzyć się poduszkę ciążową, która później może przydać się do karmienia dziecka.

Zadyszka jest częstym problemem kobiet w ciąży. Rosnący płód wywiera nacisk na wiele organów wewnętrznych ciężarnych, w tym płuca. Jest to szczególnie nasilone w końcowych tygodniach ciąży.

Kondycja włosów w ciąży ulega poprawie. Estrogen wpływa na to, że nie tylko wyglądają zdrowiej, ale również zwiększa się ich objętość i grubość, a także są bardziej niepigmentowane. Niestety nie dotyczy to jedynie skóry głowy, ale także reszty ciała. U kobiet w ciąży włosy na ciele mogą stać się bardziej wyraźne, a także występować w nietypowych rejonach jak np. skóra brzucha. Jest to jednak okres przejściowy, który zniknie po porodzie.

Dieta i suplementacja w ciąży

Dieta przyszłej mamy jest istotnym elementem, nie tylko ze względu na zdrowie ciężarnej, ale także ma wpływ na rozwijające się dziecko.

Spożywane posiłki powinny być zrównoważone i bogate w składniki odżywcze takie jak białko, węglowodany, tłuszcze, witaminy i minerały. Należy pamiętać, że dziecko potrzebuje białka do rozwoju, dlatego warto uwzględnić w diecie produkty mleczne, drób, jaja, ryby i rośliny strączkowe, które są także źródłem kwasu foliowego, niezbędnego dla prawidłowego rozwoju dziecka nie tylko w początkowym okresie ciąży, ale także przez cały jej czas. Kwas foliowy znajdziemy także e w zielonych warzywach liściastych, migdałach, orzechach i produktach zbożowych.

Wątróbka w ciąży wciąż budzi kontrowersje. Faktem jest, że zawiera ona dużą ilość kwasu foliowego, jednak odradza się jej spożywania w ciąży. Dzieje się tak dlatego, że oprócz kwasu foliowego w wątróbce znajduje się witamina A. Spożywanie nadmiernych ilości witaminy A jest szkodliwe dla ciężarnych, ponieważ jej nadmiar może prowadzić do wad rozwojowych u płodu, dlatego warto ograniczyć spożywanie dań tego typu do minimum.

Wysokiej jakości tłuszcze w diecie przyszłej mamy jak oliwa z oliwek, awokado, orzechy, nasiona i tłuste ryby powinny być bogate w kwasy omega, a ich obecność wpłynie pozytywnie na rozwój układu nerwowego u dziecka.

Zdrowym dodatkiem w ciąży będzie również żurawina, która zmniejszy ryzyko infekcji dróg moczowych, a także wesprze odporność kobiet w ciąży. Można ją spożywać zarówno w formie soku jak i suszonych owoców.

Chociaż ciąża może zmieniać preferencje smaków i wiele kobiet cierpi na wstręt do pewnych potraw jak mięso, to warto je spożywać ze względu na zawartość żelaza. Należy jednak pamiętać, aby produkty mięsne były dokładnie obrobione termicznie gdyż w ciąży nie wolno jeść surowego mięsa, a także surowych ryb, dlatego miłośniczki sushi powinny poczekać lub wybierać wersje wegetariańską.

Produkty, których nie powinny spożywać kobiety w ciąży to także niedogotowane i surowe jajka, niepasteryzowane mleko i produkty mleczne, sery pleśniowe, niektóre ryby jak np. tuńczyk, które są bogate w rtęć, a także używki takie jak alkohol czy papierosy.

MITEM JEST INFORMACJA ŻE KOBIETA PALĄCA NIE POWINNA REZGYNOWĆ Z PALENIA W CIĄŻY!

Nikotyna jak i alkohol działają teratogennie na płód. Mogą powodować wiele wad genetycznych, rozwojowych, przedwczesny poród, a nawet prowadzić do poronienia. Dziecko może mieć niską masę urodzeniową, a także cierpieć na wrodzone choroby wywołane używkami.

Suplementacja w ciąży powinna obejmować witaminy i minerały dla kobiet w ciąży. Na rynku dostępne są produkty, w których składzie zawarte są składniki takie jak kwasy omega, kwas foliowy, witamina D, jod, a także żelazo zapobiegające rozwojowi anemii.

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić przyjmowanie magnezu w ciąży. Wskazania do jego stosowania to ryzyko porodu przedwczesnego, skurcze mięśni, podejrzenie nadciśnienia tętniczego czy stanu przedrzucawkowego.

Wysiłek fizyczny i ćwiczenia rekreacyjne w ciąży

Wysiłek fizyczny i praca zawodowa w ciąży to kontrowersyjne tematy. Choć ciąża to nie choroba, to dolegliwości związane z nią mogą być szczególnie uciążliwe i uniemożliwiać normalne  funkcjonowanie.

Przed rozpoczęciem lub kontynuacją regularnego wysiłku fizycznego oraz wykonywaniem określonych zadań zawodowych w ciąży, zawsze warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę. Lekarz oceni stan zdrowia kobiety, przebieg ciąży oraz dostosuje zalecenia do indywidualnych potrzeb.

Chociaż pozostanie aktywnym jest istotne w ciąży, istnieją pewne formy ćwiczeń, z których przyszłe mamy powinny zrezygnować na czas ciąży. Są to przede wszystkim sporty, w których może dojść do kontuzji czy upadku. Dlatego nie zaleca się jazdy konnej, podnoszenia ciężarów, jazdy na nartach czy rolkach. Niebezpieczne jest także nurkowanie na duże głębokości gdyż może to powodować ryzyko dekompresji. Należy zachować także umiar w sportach kontaktowych, gdzie łatwo o zderzenie z innym uczestnikiem jak np. siatkówka czy piłka nożna.

Jeśli ciąża przebiega prawidłowo WHO zaleca regularną aktywność fizyczną kobiet o umiarkowanym wysiłku. Zarówno spacery jak i ćwiczenia aerobowe oraz joga mogą być doskonałą formą aktywności i relaksu dla ciężarnych. Joga dla kobiet w ciąży może nieść dodatkowe korzyści podczas porodu. Wzmocnienie mięśni i ich aktywna praca, zwłaszcza mięśni dna miednicy mogą pomóc podczas porodu siłami natury.

Choć regularna aktywność fizyczna jest wskazana w trakcie ciąży, istnieją pewne sytuacje podczas których należy zachować szczególną ostrożność. Przeciwwskazaniami bezwzględnymi dla ćwiczeń w ciąży jest ciąża zagrożona, nadciśnienie tętnicze, skracająca się szyjka macicy, ciąża mnoga oraz cukrzyca ciążowa. 

Praca zawodowa w ciąży

Praca zawodowa w ciąży, która nie jest zagrożona nie stanowi problemu i przyszła mama może pozostać aktywna zawodowo, aż do czasu porodu jeśli jej stan zdrowia na to pozwala. Pamiętajmy jednak, że choć niektóre kobiety przechodzą ciąże bez większych dolegliwości ciążowych, dla innych pań mogą one utrudniać codzienne funkcjonowanie, w tym pracę zawodową.

Zwolnienie lekarskie w ciąży może wystawić lekarz ginekolog, a także inny lekarz specjalista lub lekarz POZ jeśli są do tego podstawy. L4 w ciąży jest 100% płatne, a okres zwolnienia może trwać aż 270 dni ciągiem, oznacza to że jest to jedyna jednostka chorobowa, która może trwać bez przerwy ponad  182 dni. Zazwyczaj zwolnienie lekarskie w ciąży nie jest wystawiane na cały okres ciąży, natomiast jest regularnie przedłużane na kolejnych wizytach kontrolnych.

Według kodeksu pracy okres ochronny dla kobiety w ciąży trwa przez cały okres ciąży, a także urlop macierzyński, rodzicielski i wychowawczy. Jednak istnieją przypadki, w których ta ochrona traci moc jak np.:

• rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownicy
• zatrudnienie w ramach umowy o pracę na okres próbny nieprzekraczający jednego miesiąca
• likwidacja lub upadłość firmy
• umowa na czas określony która kończy się przed rozpoczęciem 3 miesiąca ciąży.

Kobieta w ciąży nie może pracować dziennie dłużej niż 8 godzin i nie może brać nadgodzin. Dodatkowo ciężarna jest zwolniona z pracy nocnej. Pracodawca powinien dostosować zmiany w pracy do stanu kobiety w ciąży i oddelegować ją do pracy dziennej. Jeśli zmiana trybu pracy wiąże się ze zmianą stanowiska i spadkiem wynagrodzenia, ciężarnej przysługuje dodatek wyrównawczy

W ciąży obowiązuje względny zakaz delegowania kobiet poza miejsce pracy, Oznacza to że delegacja jest możliwa tylko przy wyrażeniu zgody przez ciężarną. Jeśli chodzi o pracę przy komputerze to nie może ona przekraczać 6 godzin i 40 minut pod odliczeniu czasu przerwy, natomiast praca na stojąco w ciąży nie może przekraczać 3 godzin. Pracodawca ma także obowiązek zwolnić kobietę na badania lekarskie, które nie mogą być wykonane poza godzinami pracy

Zgodnie z art. 176  §1 kodeksu pracy §  1. „Kobiety w ciąży i kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, mogących mieć niekorzystny wpływ na ich zdrowie, przebieg ciąży lub karmienie dziecka piersią.”

Jest to dalej opisane w Rozporządzaniu Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 roku gdzie opisany jest wykaz prac  uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią do których należą:

• Prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, w tym ręcznym transportem ciężarów
• Prace w mikroklimacie zimnym, gorącym i zmiennym
• Prace w narażeniu na hałas lub drgania
• Prace narażające na działanie pola elektromagnetycznego o częstotliwości od 0 Hz do 300 GHz oraz promieniowania jonizującego
• Prace w podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu
• Prace w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi
• Prace w narażeniu na działanie szkodliwych substancji chemicznych
• Prace grożące ciężkimi urazami fizycznymi lub psychicznymi.

Ciąża to nowa sytuacja, która może budzić niepewność i wiele pytań. Jesteśmy tu dla Was. Postaramy się rozwiać wątpliwości i pomóc w przejściu tego niesamowitego czasu, a nasi specjaliści odpowiedzą na wszystkie związane z ciążą pytania.  Dlatego jeśli coś Cię nurtuje zachęcamy do kontaktu.