Rak jelita grubego - objawy, których nie wolno ignorować

Rak jelita grubego to poważny nowotwór, który często rozwija się bezobjawowo. Poznaj jego przyczyny, wczesne i zaawansowane objawy, lokalizację bólu, stadia choroby, metody diagnostyki, leczenie oraz skuteczną profilaktykę, która zwiększa szanse na całkowite wyleczenie

Z tego artykułu dowiesz się:

Czym jest rak jelita grubego i jak się rozwija?

Jakie są wczesne objawy raka jelita grubego?

Czy rak jelita grubego może powodować objawy skórne?

Jaki ból powinien nas zaniepokoić

Jakie objawy występują w zaawansowanym stadium raka jelita grubego?

Jakie są stadia raka jelita grubego?

Kiedy i gdzie rak jelita grubego daje przerzuty?

Jakie są rokowania i możliwości leczenia raka jelita grubego?

Jakie badania wykrywają raka jelita grubego

Jak skutecznie zapobiegać rakowi jelita grubego?

Czym jest i jak wygląda rak jelita grubego?

Rak jelita grubego to złośliwy nowotwór rozwijający się w obrębie jelita grubego. Przyczyny raka jelita grubego są złożone i obejmują zarówno styl życia jak i predyspozycje genetyczne oraz stan zdrowia. Do najważniejszych należą:

• Nieprawidłowa dieta – niska zawartość błonnika oraz częste spożywanie czerwonego i przetworzonego mięsa, tłuszczów nasyconych i produktów wysoko przetworzonych
• Brak aktywności fizycznej i siedzący tryb życia
• Otyłość, szczególnie otyłość brzuszna
• Palenie papierosów i regularne spożywanie alkoholu
• Wiek - ryzyko znacząco wzrasta po 50. roku życia
• Polipy jelita grubego, zwłaszcza gruczolakowate, które mogą ulec zezłośliwieniu
• Czynniki genetyczne – obciążenie rodzinne, mutacje genów (np. zespół Lyncha, rodzinna polipowatość gruczolakowata – FAP)
• Przewlekłe choroby zapalne jelit, takie jak zespół jelita drażliwego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna
• Cukrzyca typu 2 i insulinooporność
• Niedobór witaminy D.

Warto podkreślić, że nie zawsze da się wskazać jedną konkretną przyczynę, a rak jelita grubego rozwija się zwykle powoli i przez długi czas na skutek długotrwałego działania kilku czynników jednocześnie.

Początkowo choroba może nie dawać wyraźnych objawów, dlatego tak duże znaczenie ma profilaktyka i regularne badania, takie jak kolonoskopia. Choroba ta należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów u kobiet i mężczyzn, szczególnie po 50. roku życia, choć coraz częściej dotyka także młodszych osób.

Wczesne wykrycie znacząco zwiększa szanse na całkowite wyleczenie, dlatego nie należy lekceważyć niepokojących objawów ani badań profilaktycznych.

Jakie są pierwsze objawy raka jelita grubego?

Rak jelita grubego często rozwija się nie dając wyraźnych symptomów przez długi czas, a wczesne objawy raka jelita grubego są zazwyczaj niespecyficzne i łatwe do przeoczenia, dlatego choroba bywa wykrywana dopiero w bardziej zaawansowanym stadium. Do najczęstszych należą:

• zmiana rytmu wypróżnień- naprzemienne biegunki i zaparcia a także towarzyszące uczucie niepełnego wypróżnienia,
• krew w stolcu lub domieszka śluzu co jest często mylone z hemoroidami,
• zmiana wyglądu stolca, np. stolce wąskie, ołówkowate,
• bóle brzucha, wzdęcia, uczucie przelewania lub skurcze,
• niewyjaśnione osłabienie i przewlekłe zmęczenie,
• spadek masy ciała bez wyraźnej przyczyny,
• niedokrwistość, zwłaszcza z niedoboru żelaza,
• utrata apetytu lub szybkie uczucie sytości.

Objawy te mogą mieć łagodny charakter i utrzymywać się przez dłuższy czas. Jeśli trwają dłużej niż kilka tygodni lub się nasilają, warto skonsultować się z lekarzem i wykonać odpowiednie badania, ponieważ wczesne wykrycie raka jelita grubego znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie, dlatego nie należy ignorować nawet subtelnych zmian w funkcjonowaniu układu pokarmowego.

Rak jelita grubego - objawy skórne

Objawy skórne związane z rakiem jelita grubego są różnorodne i mogą naśladować inne choroby dermatologiczne. Najczęstszym objawem na skórze jest rumień guzowaty, który ma postać bolesnych czerwonych guzków występujących zazwyczaj na podudziach. Jednak istnieją także inne symptomy alarmujące jak np. zmiany pigmentacyjne, uporczywy świąd i łuszczyca, które wynikają z zaburzeń metabolicznych lub zajęcia wątroby. Mogą pojawić się bladość skóry, pęknięcia w kącikach ust, łamliwość paznokci  i wypadanie włosów związane z niedoborami żelaza i niedokrwistością, a w zaawansowanych stadiach zmienić się może odcień skóry, zwłaszcza jej zażółcenie które może wskazywać na zajęcie wątroby.

Gdzie boli rak jelita grubego?

Rak jelita często przebiega bezobjawowo i ból pojawia się dopiero w zaawansowanych stadiach nowotworu, a jego umiejscowienie zależy od lokalizacji guza.

Ból brzucha najczęściej umiejscowiony jest w lewym dolnym kwadrantcie co jest typowe dla zmian w esicy i odytnicy, prawa strona przy raku kątnicy lub wstępnicy oraz okolice odbytnicy przy jej raku objawiające się bólem i uczuciem niepełnego wypróżnienia.

Często przy zwężeniu jelit i ich niedrożności pacjenci mogą odczuwać bóle całego brzucha, natomiast  rodzaj bólu zależy także od czynników takich jak stopień zaawansowania nowotworu. Najczęściej jest on tępy, narastający lub kolkowy, a pacjenci zauważają uczucie pełności, wzdęcia oraz ból nasilający się przy wypróżnianiu.

Objawy zaawansowanego raka jelita grubego

O zaawansowanym raku jelita grubego mówimy wtedy, gdy choroba przekracza wczesne stadia rozwoju i obejmuje większy obszar organizmu. Najczęściej dotyczy to stadium III i IV. W stadium III nowotwór zajmuje okoliczne węzły chłonne, co świadczy o jego rozprzestrzenianiu się poza jelito. Stadium IV oznacza występowanie przerzutów odległych, najczęściej do wątroby lub płuc. Zaawansowanemu rakowi często towarzyszą nasilone objawy, takie jak:

• silne i przewlekłe bóle brzucha, często o charakterze skurczowym, nasilające się po posiłkach lub wypróżnieniu,
• zaburzenia wypróżniania, takie jak długotrwałe zaparcia, biegunka lub ich naprzemienne występowanie,
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• krwawienie z przewodu pokarmowego, prowadzące do niedokrwistości, osłabienia i zawrotów głowy.
• utrata masy ciała, brak apetytu i przewlekłe zmęczenie.

W stadium z przerzutami mogą pojawić się objawy ze strony innych narządów, np. ból wątroby, duszność lub żółtaczka.

Stadia raka jelita grubego

Stadia raka jelita grubego są zależne od stopnia rozwoju choroby i wyróżnia się:

Stadium 0

• Komórki nowotworowe są tylko w błonie śluzowej
• Brak objawów
• Bardzo dobre rokowanie
• Leczenie: usunięcie zmiany (np. podczas kolonoskopii)

Stadium I

• Rak nacieka ścianę jelita, ale nie wychodzi poza nią
• Zwykle brak objawów lub bardzo niespecyficzne
• Rokowanie bardzo dobre
• Leczenie: operacja

Stadium II

• Rak przechodzi przez ścianę jelita
• Brak przerzutów do węzłów chłonnych
• Mogą się pojawić się objawy takie jak: bóle brzucha, krew w stolcu, zmiana rytmu wypróżnień
• Leczenie: operacja ± chemioterapia

Stadium III

• Rak zajmuje węzły chłonne
• Objawy stają  się bardziej wyraźne: bóle brzucha, osłabienie, anemia, chudnięcie
• Leczenie: operacja + chemioterapia

Stadium IV

• Przerzuty odległe (najczęściej wątroba, płuca, otrzewna)
• Dla 4 stadium raka jelita grubego objawy obejmują silne bóle, znaczne chudnięcie, niedokrwistość
• Leczenie: systemowe (chemioterapia, leczenie celowane), czasem operacyjne

Kiedy rak jelita grubego daje przerzuty?

Do powstawania przerzutów dochodzi zwykle wtedy, gdy rak rozwija się przez długi czas bez leczenia i nacieka głębsze warstwy ściany jelita, skąd komórki nowotworowe przedostają się do krwi lub układu limfatycznego. Rak jelita grubego daje przerzuty zazwyczaj w zaawansowanych stadiach choroby, najczęściej w stadium III i IV. W stadium III komórki nowotworowe zajmują już okoliczne węzły chłonne, co zwiększa ryzyko dalszego rozsiewu. Stadium IV oznacza obecność przerzutów odległych, najczęściej do wątroby, rzadziej do płuc, kości lub otrzewnej. Do powstawania przerzutów dochodzi zwykle wtedy, gdy rak rozwija się przez długi czas bez leczenia i nacieka głębsze warstwy ściany jelita, skąd komórki nowotworowe przedostają się do krwi lub układu limfatycznego.

Rak jelita grubego - rokowania i leczenie

Stopień złośliwości raka jelita grubego jest jednym z kluczowych czynników wpływających na wybór leczenia i rokowanie pacjenta. We wczesnych stadiach (0–I) rokowanie jest bardzo dobre, a wyleczalność sięga nawet 90%. W stadium II rokowanie nadal jest korzystne, choć ryzyko nawrotu choroby wzrasta. Stadium III, w którym zajęte są węzły chłonne, wymaga leczenia skojarzonego, a szanse na przeżycie są umiarkowane. Najgorsze rokowanie dotyczy stadium IV z przerzutami odległymi, jednak nowoczesne terapie pozwalają wydłużyć i poprawić jakość życia.

Podstawową metodą leczenia jest operacja chirurgiczna, polegająca na usunięciu fragmentu jelita wraz z guzem i okolicznymi węzłami chłonnymi. We wczesnych stadiach może to być jedynym koniecznym leczeniem. W stadium II i III często stosuje się chemioterapię uzupełniającą, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. W zaawansowanym stadium IV leczenie ma zwykle charakter systemowy i obejmuje chemioterapię, leczenie celowane lub immunoterapię, a czasem także leczenie paliatywne. W raku odbytnicy dodatkowo stosuje się radioterapię.

Jednak w związku z ciągłym rozwojem medycyny wdrażane są najnowsze metody leczenia raka jelita grubego jak personalizowane immunoterapie, terapie celowane, PIPAC czy małoinwazyjne techniki obrazowe.

Czy morfologia wykryje raka jelita grubego?

Rak jelita grubego może powodować zmiany w morfologii krwi, ale nie zawsze i nie są one swoiste. Najczęstsze parametry w morfologii mogące wskazywać na obecność nowotworu to anemia spowodowana przewlekłym, utajonym krwawieniem z jelita, zazwyczaj dochodzi do obniżenia wartości hemoglobiny oraz MCV i MCH, a także podwyższone wartości OB i CRP w związku z przewlekłym stanem zapalnym.

Jednak zmiany w morfologii mogą mieć wiele innych przyczyn od miesiączki po infekcje, a dobra morfologia nie zawsze jest jednoznaczna z brakiem nowotworu, dlatego samo badanie krwi jest niewystarczające w postawieniu diagnozy i warto skorzystać z innych, bardziej precyzyjnych metod.

USG, tomografia, rezonans - co mogą wykryć?

Raka jelita grubego wykrywa się zazwyczaj dzięki kolonoskopii, a rzadziej używa się metod obrazowych takich jak USG, TK czy MRI.

Czy usg jamy brzusznej wykryje raka jelita grubego?

USG jamy brzusznej jest nieinwazyjnym badaniem, które rzadko wykrywa małe zmiany, natomiast może wykryć duże masy guzowe oraz zmiany w innych narządach jak wątroba czy przerzuty do węzłów chłonnych.

Czy tomografia jamy brzusznej wykryje raka jelita grubego?

Tomografia komputerowa, zwłaszcza badanie PET jest jednym z najważniejszych badań obrazowych i pomaga ocenić stopień zaawansowania choroby oraz planować leczenie i kontrolować jego efekty. Wyrywa guzy, przerzuty oraz ewentualne wznowy.

Czy rezonans magnetyczny wykryje raka jelita grubego?

Rezonans magnetyczny ma podobne wyniki jak tomografia jednak częściej służy do oceny zmian miejscowych i często stosowany bywa w raku odbytnicy. Jego przewagą jest brak promieniowania jonizującego.

Profilaktyka raka jelita grubego - co naprawdę ma znaczenie?

Profilaktyka raka jelita grubego obejmuje działania mające na celu zmniejszenie ryzyka rozwoju nowotworu oraz wczesne wykrycie choroby. Można ją podzielić na pierwotną i wtórną.

Profilaktyka obejmująca działania mające na celu zapobieganie powstaniu raka to przede wszystkim zdrowa dieta (dużo warzyw, owoców, błonnika, ograniczenie czerwonego mięsa i produktów przetworzonych), aktywność fizyczna (regularny ruch zmniejsza ryzyko nowotworu), utrzymanie prawidłowej masy ciała, unikanie używek oraz leczenie chorób przewlekłych: np. wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Z kolei profilaktyka wtórna skupiająca się na wczesnym wykryciu nowotworu, co zwiększa szanse na realne całkowite wyleczeni i obejmuje regularne badania przesiewowe jak kolonoskopia, test na krew utajoną w stolcu, sigmoidoskopia i badania genetyczne.

Jakie są objawy raka jelita grubego? Wszystko co musisz wiedzieć

Rak jelita grubego jest nowotworem złośliwym rozwijającym się w obrębie jelita grubego lub odbytnicy. Choroba często postępuje powoli i bywa wykrywana dopiero w badaniach przesiewowych. Podstawą diagnostyki jest kolonoskopia z pobraniem wycinków natomiast  w ocenie zaawansowania wykorzystuje się badania obrazowe, a jego wczesne rozpoznanie poprawia rokowanie i szanse na wyleczenie.

Jakie są objawy raka jelita grubego?

Rak jelita grubego we wczesnym stadium często nie daje wyraźnych objawów, a pierwsze sygnały mogą obejmować zmianę rytmu wypróżnień, krew w stolcu, wzdęcia, bóle brzucha i uczucie niepełnego wypróżnienia. W miarę postępu choroby mogą pojawić się utrata masy ciała, przewlekłe zmęczenie, niedokrwistość oraz bóle brzucha nasilające się przy wypróżnianiu.

Czy rak jelita grubego boli w nocy?

Rak jelita grubego zwykle nie daje bólu w początkowym stadium, ale w zaawansowanym może powodować przewlekłe bóle brzucha, które czasem nasilają się w nocy. Ból nocny zwykle pojawia się przy dużych guzach, niedrożności jelit lub przerzutach, a jego nasilenie może utrudniać sen.

Czy rak jelita grubego jest dziedziczny?

Rak jelita grubego może mieć podłoże dziedziczne, ale nie zawsze. Ryzyko wzrasta u osób z obciążeniem rodzinnym oraz w przypadku genetycznych zespołów predysponujących do nowotworów, takich jak zespół Lyncha czy rodzinna polipowatość gruczolakowata.

Kiedy rak jelita grubego daje przerzuty?

Rak jelita grubego daje przerzuty zwykle w zaawansowanych stadiach choroby, najczęściej w stadium III i IV. Przerzuty powstają, gdy nowotwór nacieka głębsze warstwy ściany jelita, a komórki rakowe przedostają się do krwi lub układu limfatycznego, najczęściej trafiając do wątroby, płuc, otrzewnej lub rzadziej do kości.

Czy rak jelita grubego jest wyleczalny?

Tak, rak jelita grubego jest wyleczalny, zwłaszcza gdy zostanie wykryty we wczesnym stadium. W stadiach 0–I szanse na całkowite wyleczenie sięgają nawet 90%, natomiast w zaawansowanych stadiach leczenie może wymagać operacji, chemioterapii i terapii celowanej, a rokowanie zależy od stopnia rozprzestrzenienia się nowotworu.

Bibliografia:

zwrotnikraka.pl Rak jelita grubego – objawy, diagnostyka i badania

onkologia.org.pl. Nowotwór jelita grubego – typy morfologiczne.

prof. dr hab. n. med. Wojciech Wysocki, Rak jelita grubego: Przyczyny, objawy, leczenie i rokowania.